Achtergrondinformatie bij concerten: muziekinstrumenten

Bouzouki

Met toestemming overgenomen uit Greek Popular Musical Instruments F. Anoyanakis, 960-204-004-1, ( melissabooks.com ) © Publishing House MELISSA 1991

Vroege bouzouki (begin 20ste eeuw) uit Cappadocië, 91 cm.

Van de bijna dertig Griekse muziekinstrumenten die we op deze site bespreken is er geen enkel dat door de buitenwereld zo sterk met Griekenland geassocieerd wordt als de bouzouki . Dat is eigenlijk merkwaardig, want de bouzouki wordt slechts gebruikt in een kleine fractie van de onuitputtelijke rijkdom van tienduizenden liederen en composities die Griekenland kent. Bovendien is de moderne bouzouki nog geen honderd jaar geleden ontstaan, dit in tegenstelling tot de andere instrumenten die soms duizenden jaren oud zijn. En tenslotte is het pas na 1950 echt populair geworden bij het grote publiek.

Toch lees je vaak - vooral in Griekse bronnen - dat de bouzouki eeuwenoud is. De verklaring voor deze schijnbare tegenstelling leest u op onze pagina over de tambouras .

De bouzouki in zijn huidige vorm is in elk geval ontstaan uit de samensmelting van de tambourás en de mandoline , met andere woorden uit de samensmelting van oost en west. Van de tambouras erfde de bouzouki zijn vorm, van de mandoline de metalen snaren. Dat maakte een grotere snaarspanning mogelijk en dus de sterkere klank, die zo kenmerkend is voor het instrument.

De bouzouki werd door de vluchtelingen van de Megali Katastrofi uit Klein-Azië meegebracht en gebruikt in de rembetika. Later hebben componisten als Hadjidakis en Theodorakis het uit het onderwereld-sfeertje gehaald en er een respectabel instrument van gemaakt, dat tegenwoordig een plaats krijgt in veel laika en endechna composities. In de dimotika (de dorpsmuziek) vind je het nooit.

Vroeger had de bouzouki drie dubbele snaren. De grote rembetis en bouzouki-virtuoos Manolis Chiotis voegde daar één paar snaren aan toe, en dat is een hele tijd zo gebleven. Het maakte het veel gemakkelijker om westers getinte muziek te spelen. Soms zie je ook twee enkele en twee dubbele snaren.

Tegenwoordig kent de driesnarige bouzouki (de trichordo ) weer een heropleving. Voorstanders zeggen dat de viersnarige versie (de tetrachordo ) een instrument is voor doetjes, echte mannen doen het met een trichordo.

Een andere merkwaardige evolutie zie je aan de buitenkant. Vroeger waren het sobere instrumenten, maar onder invloed van de commercialisatie begon men allerlei versieringen aan te brengen, vanwege het show-element. Het begon bescheiden met wat lijntjes en krulletjes, maar dan greep men naar glitterdingen als paarlemoer en tegenwoordig zie je zelfs fluorescerende bouzouki's. Het zal niet verbazen dat de trichordo-adepten ook daarvan gruwen, ze vinden het regelrechte kitsch.

Vroege bouzouki's, zoals die op de foto, hebben een klein of helemaal geen klankgat en een rechte hals. Tegenwoordig hebben ze allemaal een groot klankgat en een hals die op het einde lichtjes naar achteren knikt. De fretten (dwarsbalkjes) op de hals zijn niet verplaatsbaar, zoals bij de tambouras en de laouto , maar vast. De totale lengte is ongeveer een meter, de klankkast neemt daar ruwweg een derde van in, minder dus dan bij de laouto , waar ze ongeveer de halve lengte van het instrument uitmaakt. Anders gezegd, de hals van de bouzouki is langer dan die van de laouto .

Net als de laouto wordt de bouzouki op ambachtelijke wijze gebouwd in werkplaatsen in de steden. Een goede vakman is soms maanden bezig aan één instrument, en de prijzen zijn dan ook navenant.

Door de grote vraag is men recentelijk industriële technieken beginnen te gebruiken, en de bouzouki's in de toeristenwinkels worden al helemaal aan de lopende band gemaakt. Toch zijn er nog werkplaatsen waar op ambachtelijke wijze gewerkt wordt, en de laatste tijd komen er weer bij.

De grote populariteit van de bouzouki had ook negatieve kanten. De jongeren wilden niets anders meer leren spelen, en dat ging ten koste van de traditionele instrumenten, zoals de laouto en de outi . En aangezien er geen vraag meer was, werden die instrumenten ook niet meer gebouwd. De kennis van zowel het spelen als het bouwen was eeuwenlang mondeling overgeleverd geweest, en die kennis dreigde onherroepelijk verloren te gaan. Gelukkig hebben enkele verlichte geesten zich gerealiseerd wat er gaande was en net op tijd ingegrepen.